Trong cái nhìn bùi ngùi của những kẻ trót nặng lòng với quá khứ, bóng đá dường như đã đánh mất đi tính thơ ca của nó. Thế kỷ 21 không chỉ chứng kiến sự tuyệt chủng của những "số 10" cổ điển – những gã nghệ sĩ lười biếng nhẩn nha đi dạo để chờ đợi một khoảnh khắc thiên tài vụt sáng. Nó còn đánh dấu một cuộc xâm lăng của những dòng code nhị phân.

Quả bóng Telstar hay Al Rihla lăn trên sân giờ đây không đơn thuần chỉ là da và khí đan quyện vào nhau. Lẩn khuất bên trong cái hình hài tròn trịa ấy là một khối vi mạch không dây tĩnh lặng, phát đi hàng nghìn điểm dữ liệu mỗi giây. Khán đài vẫn ầm ĩ tiếng hò reo, nhưng sân cỏ thực chất đã biến thành một phòng thí nghiệm khổng lồ.

Hãy nhìn xem, những hệ tọa độ không gian, những biểu đồ nhiệt (Heatmap) rực đỏ tàn nhẫn, những xG (Bàn thắng kỳ vọng), xA (Kiến tạo kỳ vọng), hay PPDA (Cường độ pressing)... Những thứ thuật ngữ khô khốc và sắc lẹm ấy đang thay thế cho những mỹ từ miêu tả cảm xúc. Trận đấu bị băm vằm, cắt lớp, đưa vào những siêu máy tính để giải phẫu. Mỗi giọt mồ hôi rỏ xuống mặt cỏ, mỗi nhịp thở dốc nghẹn ngào, mỗi một cái liếc mắt tìm khoảng trống của cầu thủ đều bị số hóa. Người ta lượng hóa cả trí tưởng tượng, đóng khung sự sáng tạo vào những thuật toán xác suất vô tri.

Những nhà phân tích dữ liệu (Data Analysts) mặc áo blouse trắng, ngồi lọt thỏm trong những căn phòng ngập tràn màn hình ở khu tập luyện, bỗng chốc trở thành những tay giả kim thuật quyền uy nhất của bóng đá hiện đại. Họ bóc tách một cú lừa bóng của Messi hay một đường chuyền xé toang hàng phòng ngự của De Bruyne không phải bằng sự rung cảm của lồng ngực, mà bằng gia tốc, bằng góc độ xoay của cổ chân và những phép tính tiệm cận không. Cái đẹp, đau đớn thay, bị lột trần và giải phẫu đến tận cùng xương tủy.

Thế nhưng, nếu nhìn sâu hơn vào cái mớ dữ liệu lạnh băng ấy dưới góc độ của những cuộc chiến sinh tồn, ta bỗng nhận ra một vẻ đẹp bi tráng khác. Trong một cái thế giới mà bóng đá bị chi phối bởi những ông trùm tư bản, nơi các đế chế cậy tiền để thâu tóm mọi vinh quang, thì Dữ liệu bỗng trở thành thanh gươm của những kẻ bần hàn.

Nếu dòng tiền là đặc quyền của kẻ mạnh, thì dữ liệu là "Tuệ nhãn" (Clairvoyance) của kẻ yếu. Những câu lạc bộ nhỏ nhoi, những định chế bóng đá vô danh như Brighton hay Brentford ở xứ sương mù đã dùng chính các thuật toán khắt khe ấy để khiêu vũ giữa bầy sói tư bản. Bằng dữ liệu, họ vươn những chiếc vòi bạch tuộc điện tử xuống tận đáy bùn lầy của thế giới thứ ba, mò mẫm trong những khu ổ chuột ở Nam Mỹ hay Châu Phi để tìm kiếm những viên ngọc thô ráp. Dữ liệu giúp họ nhìn xuyên qua lớp vỏ bọc lừa lọc của những tay cò mồi, định giá chính xác phẩm giá của một con người trước khi ném họ vào lò bát quái của thị trường chuyển nhượng. Ở đó, dữ liệu không cướp đi sự lãng mạn, nó cưu mang sự công bằng. Nó là một cuộc kháng chiến trường kỳ và thầm lặng của trí tuệ chống lại sức mạnh của những tờ đô la.

Và rồi, sau tất cả những toan tính chi li, sau mọi nỗ lực tuyệt vọng của con người nhằm biến bóng đá thành một môn khoa học chính xác, thì cõi nhân sinh vạn biến này vẫn giữ lại cho mình một đặc ân cuối cùng. Dẫu cỗ máy có tinh vi đến đâu, dẫu mọi không gian có bị bóp nghẹt bởi thuật toán pressing đồng bộ, thì quả bóng vẫn tròn, và con người thì muôn đời khiếm khuyết.

Bóng đá, rốt cuộc, vẫn là bức tranh của sự rạn vỡ. Máy móc không thể tính toán được độ trơn của mặt cỏ khiến một thủ lĩnh như John Terry trượt chân trong đêm mưa Moscow oan nghiệt. Thuật toán không thể đo lường được cơn giận dữ nguyên thủy khiến Zinedine Zidane tung cú húc đầu định mệnh, đánh rơi cả một bầu trời Paris vỡ vụn. Và chắc chắn, không một hệ thống dữ liệu nào có thể lượng hóa được cái tính khí ma giáo, vô luân nhưng đẹp đến ngạt thở của di sản Maradona.

Những "dữ liệu lỗi" ấy, những lỗ hổng phàm tục của tạo hóa ấy, mãi mãi nằm ngoài vòng cương tỏa của những dòng code vô hồn. Và có lẽ, chính trong cái biên độ sai số mong manh, đau đớn và đầy nhân tính ấy, quả bóng mới cứ mãi lăn, cứ mãi gieo rắc những niềm vui và nỗi buồn bất diệt cho nhân loại.